ÇALIŞANA ÖZEL: Geçici İş Göremezlik Ödeneği Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Hastalık halinde iş görememe hali çalışma hayatının devamı süresince hemen hemen her çalışanın karşılaştığı bir durum oluyor. Peki, bu durumda elde edilen geçici iş göremezlik ödeneği nasıl bir hak?

ÇALIŞANA ÖZEL: Geçici İş Göremezlik Ödeneği Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Hastalık halinde iş görememe hali çalışma hayatının devamı süresince hemen hemen her çalışanın karşılaştığı bir durum oluyor. Peki, bu durumda elde edilen geçici iş göremezlik ödeneği nasıl bir hak? Hangi koşullarda doğuyor? Konu hakkında muhabirimiz Çağla Duran sordu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Uzmanı E.İş Baş Müfettişi Selçuk KARAMALAK yanıtladı. Uzman görüşü olarak hastalık halinde iş görememe de yararlanılan bir hak olan geçici iş göremezlik ödeneği konusunda neler söyledi:

Geçici iş göremezlik ödeneğinden belirli koşullarla, yalnızca sigortalı yararlanır.

Hastalanan sigortalı işyerindeki çalışmasını sürdüremediği zaman, bu çalışmasından ötürü elde ettiği kazancını da yitiriyor. İşte hastalık sigortasından sağlanan iş göremezlik ödeneği, hastalığı nedeniyle çalışmayan sigortalının bu geçici gelir kayıplarını karşılamayı amaçlıyor. Buradaki en önemli nokta, geçici iş göremezlik ödeneğinden belirli koşullarla, yalnızca sigortalı yararlanıyor. Yani aile üyelerinin sigortalı çalışan üzerinden böyle bir yardım almaları mümkün olmuyor.  

Geçici İş Görmezliğe Hak Kazanma Koşulları Neler?   

Geçici iş göremezlik ödeneğinin ön koşulu, hastalanan kişinin sigortalı olması ve bu niteliğini yitirmiş olmaması. Sigortalılık niteliğini yitirenler, belirli koşullarla sağlık yardımlarından yararlanmaya devam ettikleri halde, parasal yardım olan geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanma hakkını yitiriyorlar.

Geçici iş göremezlik ödeneğinin diğer bir koşulu, sigortalının hastalık sonucu uğradığı iş göremezlik durumunun iki günden fazla sürmesi gerekiyor. Sigortalının istirahat süresi 2 gün veya daha az ise, kendisine hastalık sigortasından geçici iş göremezlik ödeneği verilemiyor.

Geçici iş göremezlik ödeneğinin bir başka koşulu ise iş göremezlik durumunun doktor veya sağlık kurullarının raporuyla belirlenmesi gerekiyor.

Anılan koşulların gerçekleşmesi, sigortalının geçici iş göremezlik ödeneğine hak kazanması için yeterli olmuyor. Geçici iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az 90 gün hastalık sigortası primi ödenmiş olması da zorunlu. Askerlik, tutukluluk süreleri, grev ve lokavtta geçen süre ile iş göremezlik ödeneği alınan süreler, bu bir yıllık süreye dâhil edilmiyor.

Yani özetle; kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması şartıyla; iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla geçici iş göremezliğin üçüncü gününden başlamak üzere her gün için geçici iş göremezlik ödeneği veriliyor.

İş kazası veya meslek hastalığı hâlinde geçici iş göremezlik ödeneği, genel sağlık sigortası dâhil prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması şartıyla yatarak tedavi süresince veya yatarak tedavi sonrası bu tedavinin gereği olarak istirahat raporu aldıkları sürede ödeniyor.. Ancak doğum öncesi ve doğum sonrası çalışmadığı sürelerde geçici iş göremezlik ödeneğinin ödenebilmesi için yatarak tedavi şartı aranmıyor.

Geçici İş Göremezlik Ödeneği Miktarı Ne Kadar ?

Hastalık halinde sigortalıya ödenecek bir günlük geçici iş göremezlik ödeneği, sigortalının tedavisinin yapılış biçimine göre farklılık gösteriyor.

Sigortalının tedavisi, sağlık kurumlarına yatırılmak yahut bakımı Kurumca sağlanarak kaplıca ve içmelere gönderilmek suretiyle gerçekleştiriliyorsa, geçici iş göremezlik ödeneğinin miktarı günlük kazancının yarısı oluyor. Eğer sigortalının tedavisi ayakta yapılıyorsa günlük kazancının üçte ikisi geçici iş göremezlik ödeneği olarak kendisine veriliyor.

Bir başka değişle; İş Kazası, Meslek Hastalığı halinde verilecek geçici iş göremezlik ödeneği, yatarak tedavilerde mevzuata göre hesaplanacak günlük kazancının yarısı, ayaktan tedavilerde ise üçte ikisi olarak ödeniyor.

Sigorta prim ve ödeneklerinin hesabına esas tutulacak günlük kazançların alt sınırında meydana gelecek değişikliklerde, yeniden tespit edilen alt sınırın altında bir günlük kazanç üzerinden ödenek almakta bulunanların veya almaya hak kazanmış veya kazanacak olanların bu ödenekleri, günlük kazançlarının alt sınırındaki değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak değiştirilmiş günlük kazançların alt sınırına göre ödeniyor.

Bir sigortalıda iş kazası, meslek hastalığı hâllerinden birkaçı birleşirse, geçici iş göremezlik ödeneklerinden en yükseği veriliyor.

Geçici iş göremezlik ödenekleri, toplu iş sözleşmesi yapılan işyerleri ile kamu idarelerinin işverenleri tarafından Kurumca belirlenen usûl ve esaslara göre Kurum adına sigortalılara ödenerek, daha sonra Kurum ile mahsuplaşmak suretiyle tahsil edilebiliyor.

Geçici iş göremezlik ödeneklerinin ödeme zamanı ile uygulanmasına ilişkin diğer usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenleniyor.

İş göremezlik ödeneğinin hesaplanması biçimi, iş kazası ve meslek hastalığında olduğu gibi yapılıyor. Çünkü hastalık halinde de sigortalının günlük kazancı esas alınarak geçici iş göremezlik ödeneğinin miktarı belirleniyor. Günlük kazanç ise, iş kazası ve meslek hastalığında olduğu gibi saptanıyor. Bunun gibi günlük kazançlar da dikkate alınacak sınırlar, hastalık sigortasından ödenecek geçici iş göremezlik ödeneğine de uygulanıyor.  

İş kazası ve meslek hastalıklarında ilk günden itibaren geçici iş göremezlik ödeneği verildiği halde, hastalık sigortasında, hastalığın üçüncü gününden itibaren başlıyor. Öte yandan anılan ödenek 18 ayı geçmemek üzere verilebileceği belirtilmiş olmasına karşılık Anayasa Mah. maddedeki “ve 18 ayı geçmemek” ibaresini iptal etmiş.Bu durumda hastalık sigortasında geçici iş göremezlik ödeneği geçici iş göremezliğin devam ettiği sürece ödeniyor.(Anayasa Mahk. 1998/35, 1998/70, RG. 15.01.2003)

Geçici İş Göremezlik Ödeneğinin Verilmemesi, Geri Alınması Veya Azaltılması

Sigortalının hekim tavsiyelerine uymamasının yaptırımı bulunuyor. Buna göre “Hekimce alınması istenen tedbirlere uymayan sigortalılara, bu tedbirleri yerine getirmedikleri süre için ödenek verilmiyor”. Örneğin, hastalanan sigortalıya doktor tarafından on gün istirahat önerilmiş, fakat sigortalı bu süre içinde işyerinde sadece iki gün çalışmışsa, yalnız o iki gün için ödenekten yoksun kalıyor; eğer kendisine o günler için de ödenek verilmişse, bunlar geri alınıyor.

İstirahat alan sigortalının yeniden çalışmaya başlayabilmesi için tedavinin sona erdiğine ve çalışabilir durumda olduğuna ilişkin Kurum hekimlerinden belge alması zorunlu. İşveren de böyle bir belge olmaksızın sigortalı işçisini çalıştırmamakla yükümlü. Anılan belgeyi almadan çalışmaya başlayan sigortalıya, bu süreler için geçici iş göremezlik ödeneği verilmiyor, verilmiş olanlar geri alınıyor.

Ayrıca sigortalının aynı hastalığı nedeniyle yapılan tedavi giderleri, eski işverenin işyerinde çalıştırılması halinde bu işverenden, bir başka işte çalışması durumunda bizzat sigortalıdan alınıyor. Yargıtay’a göre, sigortalının istirahat döneminde, çalışmamış olmasına rağmen, 4857 sayılı Kanunun 49. Maddesi uyarınca maktu ücret almış olması durumunda ödenmiş geçici iş göremezlik ödeneği geri alınamıyor.

Hekim tavsiyesine uymama veya Kurum hekimlerinden belge almadan tekrar işyerinde çalışma durumları dışında, kastı yüzünden hastalanan sigortalıya da iş kazası ve meslek hastalığında olduğu gibi geçici iş göremezlik ödeneği verilmiyor.

Bağışlanmaz kusuru yüzünden hastalanan sigortalıya verilecek geçici iş göremezlik ödeneği, kusur derecesine göre, Kurum tarafından yarısına kadar azaltılabiliyor. Suç sayılabilir hareketi yüzünden hastalanan sigortalıya verilecek geçici iş göremezlik ödeneği suça esas kusur derecesinin yarısına kadar indirilerek ödenebiliyor.

Yersiz ve haksız olarak geçici iş göremezlik ödeneği aldığı tespit edilenler, yersiz veya haksız suretle aldıkları geçici iş göremezlik ödeneğini misli ile Kuruma iade etmek zorunda kalıyor.







BENZER İÇERİKLER