Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır ? Zorla Mesai Yaptırılabilir mi ?

Fazla mesai çalışması iş hayatında en çok tartışılan ve çalışanın maddi kayıpları içinde hesabı en zor yapılanlarındandır. Peki Nedir Bu Fazla Mesai ? Nasıl Doğar ? Zorunlu mudur? Ücreti Nasıl Hesap Edilir ?

Fazla mesai çalışması iş hayatında en çok tartışılan ve çalışanın maddi kayıpları içinde hesabı en zor yapılanlarındandır. Bugün için sadece bir yılda tüm vergi ve primleri ile birlikte nerede ise yılda 25 Milyar Dolarlık bir fazla mesai kaybı olduğu hesap edilmektedir. Peki Nedir Bu Fazla Mesai ? Nasıl Doğar ? Zorunlu mudur? Ücreti Nasıl Hesap Edilir ?

Yasal Çalışma Süresi ve Üzeri Çalışmalar

Genel bakımdan iş süresi haftada en çok 45 saattir ve aksi kararlaştırılmamışsa bu süre. İşyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. 4857 sayılı yasa ile eski düzenlemelerden farklı olarak, haftalık çalışma süresi haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanması zorunluluğu kaldırılmış ve bu kurala esneklik getirilerek, sözleşmelerle haftalık normal çalışma süresinin işyerinde haftanın çalışılan günlerine farklı bir şekilde dağıtılabileceği kabul edilmiştir. Bu halde, bir aylık süre içinde İşçinin haftalık ortalama çalışma süresinin 45 saatlik normal haftalık iş süresini aşamayacağı hükme bağlanmıştır.

Bir başka değişle eskiden günde 3 saati ve bir yılda doksan iş gününü geçemeyen fazla çalışmalar, 4857 sayılı yasa ile günlük en çok 11 saatlik iş süresini aşmamak koşuluyla, haftanın 5 işgününde 9 saat çalışılan işyerlerinde günde 2 saat, haftanın 6 işgününde 7,5 saat çalışılan işyerlerinde günde 3,5 saat olarak yapılabilecektir. Ancak her durumda yıllık olarak münferiden bir işçi için iki yüz yetmiş saat sınırı korunmaktadır. 1475 sayılı yasa döneminde günlük ve haftalık çalışma sürelerinin üstünde yapılan her çalışma fazla çalışma kabul edilirken, artık yeni düzenlemede esneklik sağlanarak belirli süreler içinde işçilere yaptırılan günlük ve haftalık iş sürelerinin üzerindeki çalışmalar, aynı süre içinde işçilere yaptırılan denkleştirme çalışmaları ile fazla çalışma olmaktan çıkarılabilmektedir.

Fazla Sürelerle Çalışma ile Fazla Çalışma Arasındaki Fark Nedir?        

4857 sayılı iş yasası fazla sürelerle çalışma ile Türk çalışma hayatına yeni bir kavramı dahil etmiştir. Bu kavram, haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırk beş saatin altında belirlendiği durumlarda görülmektedir. Gerçekten de haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırk beş saatin altında belirlendiği durumlarda, haftalık ortalama çalışma süresini aşan ve kırk beş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışma sayılmaktadır. Örneğin sözleşme ile haftada 40 saat olarak belirlenen çalışma saatinde, 40 ila 45 saat arasındaki toplam 5 saatlik çalışmanın yeni adı; fazla sürelerle çalışmadır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmi beş yükseltilmesiyle ödenir.

Serbest Zaman Ne Demektir ?

Fazla çalışma konusunda getirilen bir başka esneklikte serbest zaman uygulamasıdır. Buna göre fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat on beş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir. Serbest zaman uygulamasında da işçinin onayının alınması şarttır.

İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır. Serbest zamanın 6 aylık sürenin geçmesinden sonra kullanılması mümkün değildir. Aksi halde, işçinin talep edeceği fazla çalışma ücreti dışında, işverenin her işçi için ayrı ayrı idari para cezasına çarptırılması mümkündür.

 

Fazla Çalışma İçin Gerekli Ön Koşullar Nelerdir ?

Fazla çalışma için gerekli ön koşul işçinin fazla çalışmayı kabul etmesidir. Fazla çalışmaya işçinin muvafakat etmemesi halinde işçiye normal olarak fazla çalışma yaptırılamaz. Sadece zorunlu nedenlerle ve olağan üstü hallerde yapılacak fazla çalışma için muvafakat şartı aranmaz. Fazla çalışma ile ilgili muvafakatler iş sözleşmesi ile birlikte alınabileceği gibi, ayrıca da alınabilir.

Fazla çalışma için eskiden Bölge Çalışma  Müdürlüğünden izin alınması zorunlu iken , yeni yasa ile bu kaldırılmıştır. Sağlık kuralları bakımından günde ancak yedi buçuk saat ve daha az çalışılması gereken işlerde fazla çalışma yaptırılamaz. Günlük  kanuni çalışma süresinin yarısından çoğu gece dönemine rastlayan işlerde  fazla çalışma yapılamaz.

Maden ocakları , kablo döşemesi , kanalizasyon ,  tünel inşaatı gibi işlerin yer ve su altında  yapılanlarında fazla  çalışma yapılamaz. 15 yaşından aşağı kız ve erkek çocuklarına  fazla çalışma yaptırılamaz. İlgili sağlık kuruluşu tarafından  sağlıklarının  el vermediği rapor ile sabit  işçilere  fazla çalışma yaptırılamaz.

Zorunlu Nedenlerle ve Olağanüstü Nedenlerle Fazla Çalışma Ne Demektir ?

Zorunlu nedenlerle fazla çalışma; gerek bir arıza sırasında, gerek bir arızanın mümkün görülmesi halinde yahut makineler veya araç ve gereç için hemen yapılması gerekli acele işlerde, yahut zorlayıcı sebeplerin ortaya çıkmasında ortaya çıkmaktadır.

Bu türden hallerde işyerinin normal çalışmasını sağlayacak dereceyi aşmamak koşulu ile işçilerin hepsi veya bir kısmına fazla çalışma yaptırılabilir. Bu durumda fazla çalışma yapan işçilere uygun bir dinlenme süresi verilmesi zorunludur.

Olağan üstü nedenlerle fazla çalışma ise; Seferberlik sırasında ve bu süreyi aşmamak şartıyla yurt savunmasının gereklerini karşılayan işyerlerinde gündeme gelen çalışmadır. Bu hallerde fazla çalışmaya lüzum görülürse işlerin çeşidine ve ihtiyacın derecesine göre Bakanlar Kurulu günlük çalışma süresini, işçinin en çok çalışma gücüne çıkarabilir. Bu hallerde fazla çalıştırılan işçiler için verilecek ücretler tıpkı normal hallerde fazla çalışmalara ödenecek ücretleri gibidir.     

Fazla Çalışmanın Hesabı ve Ücretinin Ödenmesi

Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmi beş yükseltilmesiyle ödenir.

ÖRNEK ÇALIŞMA VE HESAPLAMA-1 ( Fazla Çalışma İçin )

Örnek ay                           : Nisan / 2018

Yasal çalışma süresi      : 45 saat ( Haftalık )

Aylık çalışma süresi         : 225 saat ( Ücretli Hafta Tatili Dahil )

Aylık Fazla çalışma          :  20 saat

Aylık ücret                        : 1800-TL net

HESAPLAMA

Günlük  ücret               :1.800 : 30           =   60-TL

Saat ücreti                   :1.800 : 225 saat  =    7,98-TL

7,98-TL X % 50 zamlı ücret (4857 / 41 uyarınca )  = 10,59-TL 

20 saat x 10,59-TL =  211,80-TL Fazla Mesai Ücreti

Son Ücret (Net ) 1.800 + 210,80 = 2010,80-TL

ÖRNEK ÇALIŞMA VE HESAPLAMA-2 ( Fazla Süreli Çalışma  İçin )

Örnek ay                                : Nisan / 2018

Yasal çalışma süresi           : 45 saat ( haftalık )

Sözleşme ile tayin edilen haftalık çalışma süresi : 40 saat

Haftalık çalışma toplamı      : 55 saat

Fazla çalışma toplamı          : 10 saat

Fazla süreli çalışma             :   5 saat

Aylık ücret                                 : 600-YTL net

HESAPLAMA

Günlük  ücret               :1.800 : 30           =   60-TL

Saat ücreti                   :1.800 : 225 saat  =    7,98-TL

1 – Fazla çalışma için :

Yapılan  çalışma 55 saat- Yasal çalışma süresi 45 saat = 10 saat fazla çalışma

7,98-TL X % 50 zamlı ücret (4857 / 41 uyarınca )  = 10,59-TL 

10 saat x 10,59-TL =  105,90-TL Haftalık Fazla Mesai Ücreti

Aylık Fazla Mesai Ücreti : 105,90 X 4 Hafta = 423,60-TL

Fazla süreli çalışma için :

Yapılan çalışma 45 saat – Sözleşme ile tespit edilen çalışma süresi 40 saat

5 saat fazla süreli çalışma için:

7,98 x % 25 zamlı ücret (4857 / 41 uyarınca )  = 9,98-TL  saat ücreti.

5 saat x 9,98-TL = 49,90-TL (Haftalık Fazla Süre Ücreti )

Aylık Fazla Mesai Ücreti : 49,90 X 4 Hafta = 199,60-TL

  SONUÇ :

1.800-TL AYLIK ÜCRET

   423,60 FAZLA MESAİ ÜCRETİ

   199,60 FAZLA SÜRELİ ÇALIŞMA ÜCRETİ

 2.423,20-TL NET ÜCRET TOPLAMI





BENZER İÇERİKLER